وب سایت نشر آثار و اندیشه ها

آیت الله نکونام

 

 حضور حاضر و غایب

نوشتار حاضر شرحی است اندک از ماجرایی بزرگ که حال عظیم اساتید و چهره‌هایی را بیان می‌دارد که هر یک به نوعی در ما تأثیرگذار بوده‌اند؛ بزرگانی که در دورهٔ نخستین عمر از کودکی تا جوانی به خود دیده و از هر یک به فراخور مقام آنان و حال خود بهره‌ای برده‌ام. هر یک از آن سروران از خصوصیات ممتازی برخوردار بوده‌اند، و تأثیرگذاری برخی از آنان بر این حقیر، ویژه بوده است.

 

 

 

 حضور حاضر و غایب

نوشتار حاضر شرحی است اندک از ماجرایی بزرگ که حال عظیم اساتید و چهره‌هایی را بیان می‌دارد که هر یک به نوعی در ما تأثیرگذار بوده‌اند؛ بزرگانی که در دورهٔ نخستین عمر از کودکی تا جوانی به خود دیده و از هر یک به فراخور مقام آنان و حال خود بهره‌ای برده‌ام. هر یک از آن سروران از خصوصیات ممتازی برخوردار بوده‌اند، و تأثیرگذاری برخی از آنان بر این حقیر، ویژه بوده است.

 

 

شناسنامه

 

شناسنامه

حضور حاضر و غایب

 

سرشناسه: نکونام، محمدرضا، 1327ـ

عنوان و نام پدیدآور: حضور حاضر و غایب / محمدرضا نکونام.

مشخصات نشر: اسلام‌شهر: انتشارات صبح فردا، چاپ دوم: 1393.

مشخصات ظاهری: 240 ص.

شابک چاپ دوم: ـ 6435 ـ 600 ـ 978

وضعیت فهرست‌نویسی: فیپا

موضوع: نکونام، محمدرضا، 1327 ـ.

موضوع: مجتهدان و علما ـ ـ ایران ـ ـ سرگذشتنامه.

رده‌بندی کنگره: 1393 6 ح 8 ن / 3 / 55 BP

رده‌بندی دیویی: 998 / 297

شمارهٔ کتاب‌شناسی ملی: 1117503

ناشر: صبح فردا

نوبت چاپ: دوم تاریخ چاپ: 1393

شمارگان: 3000 قیمت: 250000 ریال

تهران ـ اسلام‌شهر ـ نسیم‌شهر ـ وجیه‌آباد

دوازده‌متری جواهرزاده ـ پلاک 36

کدپستی: 3769138575

تلفن مرکز پخش: 78 15 90 32 025

www.nekoonam.com

www.nekounam.ir

شابک: 600 - 6435 978 -

حق چاپ برای مؤلف محفوظ است

(3)

فهرست مطالب

 

فهرست مطالب

پیش‌گفتار··· 13

همراهی حضرت موسی و خضر علیهماالسلام ··· 14

    پاسخ به عهدشکنی موسی 16

    ملاک پیروی 19

حضور حاضر و غایب··· 20

فصل نخست

دوران کودکی

سرآغاز سلوک 27

سرآمد··· 27

اولین استاد··· 27

اوّلین پی‌آمد مدرسه··· 29

اولین زاغ چشم··· 30

آموزگار عرب زبان··· 30

ساده‌ای بی‌ریا··· 31

رشادت و مردی 32

(4)

متانت و زیرکی 32

تیزچشمی باریک‌بین··· 32

معلم ورزش··· 33

درس آزادی 33

عشق به استاد··· 34

مربی ایثار··· 34

استاد ریاضی 35

مسجد و مدرسه··· 35

نخستین مربی سلوک 36

شبی از شب‌ها··· 38

فصل دوم

دورهٔ نوجوانی

دورهٔ شور و غرور··· 43

دبیرستان··· 43

استادی ماهر در کجی‌ها··· 44

روزی در گورستان··· 46

شعر و غزل··· 49

گورستان··· 49

متخلّفی بی‌آلایش··· 52

وارسته‌ای محجوب··· 53

واصلی کتوم··· 53

سیدی زیرک 54

صاحب کسوتی خوش مشرب··· 54

(5)

پخته‌ای بی‌پیرایه··· 55

خوشه‌چین··· 56

روحیه‌ای پرخاشگر··· 57

استادی در کفر··· 59

زیبا چهره‌ای استاد··· 62

مهارت ظهور و اظهار··· 68

زرنگ‌تر از زرنگ··· 70

یک‌پارچه کمال و تعبّد··· 71

خلف صالح··· 73

ساده‌ای بی‌نهاد··· 73

مهره‌ای دگم··· 74

برادری ناکام··· 75

متعبّدی شوخ··· 75

فصل سوم

دوره‌ای بس مهم

در محضر چهره‌هایی قدسی 79

استادی بسیار بزرگ··· 80

تقدّس و تعبّد··· 82

سالکی بی‌خانمان··· 83

عالمی توانا و پیری زنده دل··· 85

هشامی برجسته··· 87

صالحی در سجّاده··· 88

چهره‌ای از غیرت و قدس··· 91

تابعی بحق··· 92

(6)

اهل باطن··· 92

رنجی ماندنی 93

شیرین استادی دوست داشتنی 95

فصل چهارم

دوران جوانی و چهره‌هایی بس بزرگ

در محضر چهره‌هایی بس بزرگ و توانا··· 101

ارسطو و سقراطی مجسّم··· 101

جامعی کم‌نظیر··· 106

مرشدی وارسته و عارفی سینه‌چاک 109

آشنایی صدیقی از اهل طریق··· 115

خانقاه و اهل آن··· 116

طبیبی حاذق و مؤمنی وارسته··· 118

سالکی دلسوخته··· 120

بُعِثْت لأُتِمّمَ مکارم الأخلاق··· 121

غرض··· 122

سالکی چهره‌پرست··· 124

چهره‌ای ناکام··· 126

چشمی تند و تیز··· 128

دوره‌ای پر فراز و نشیب··· 130

گواه نخست··· 131

گواهی دیگر··· 135

رانندگی 136

ورزش··· 137

گود زورخانه··· 138

(7)

گنج و ترس··· 138

اتّفاق··· 139

پایان سیر دوم··· 140

فصل پنجم

زمان تفصیل و تحقیق صورت‌ها

دورهٔ عشق و ثبات··· 145

دورهٔ سوم··· 145

بیش‌تر از آنچه بود··· 148

سالمی ساده··· 149

صاحب فریاد··· 150

عالمی به حق وارسته··· 150

حضوری کم‌تر از یک ساعت··· 151

ماجرایی شنیدنی 153

عالمی کوشا و مؤمنی وارسته··· 153

نتیجه‌گیری 154

عالمی مقدس و بی‌عنوان··· 157

زرنگی زیرک‌نما··· 158

مجتهدی متتبع··· 159

فاضلی توانا··· 160

فاضلی صوری 160

چهره‌ای کوشا و منفعل··· 162

چهره‌هایی از اهل راه··· 164

در این دیار··· 167

(8)

بی‌ادعایی پرمحتوا··· 169

حضوری محدود··· 170

دلی در گرو دنیا··· 171

کاسب کاری با کمال··· 171

ساده‌دلی مؤمن··· 171

النقّال کالبقّال··· 172

فاضلی وارسته··· 172

دردمندی بی‌آزار··· 173

دقیقی پرتلاش··· 175

واصلی سالم··· 176

منجمی بی‌عنوان··· 177

فارغی پرشور··· 179

چهره‌ای دور از دیار··· 179

صورتی از معنا··· 181

متفکری نجیب··· 181

رزق دور و نزدیک 182

نوع منحصر به فرد··· 183

عارفی سینه‌چاک 185

مگو و مپرس··· 188

حکیمی جامع و رندی بی‌آلایش··· 191

نجیبی معقول و عالمی متوسط··· 195

زیرکی کارکشته و فاقدی طرّار··· 196

سالمندترین چهرهٔ دیانت و سیاست··· 197

مظهری تمام از فقه و عدالت··· 198

(9)

فقیهی وارسته و انسانی شایسته··· 199

فقیهی با سلامت و ساده دلی صافی 200

مجتهدی معتقد به ولایت··· 201

مجتهدی بنام··· 202

جامعی از اهل ولایت··· 203

عالمی متروک و مدعی 204

فقیهی صالح و مجتهدی با ولایت··· 204

مجتهدی دقیق و کارکشته··· 205

جامعی کامل و وارسته‌ای فارغ··· 206

مجتهدی متخلق به کمالات انسانی 208

آخرین حضور··· 210

فصل ششم

استادان صاحب کتاب

بوستان اندیشه··· 215

نابغه‌ای بی‌استاد··· 216

عنصر علم و درایت··· 217

سه اسطورهٔ تاریخ، علم و تمدن··· 218

صدرنشین حکمت··· 219

یکه‌تاز عرفان··· 220

شاگردی پخته‌تر از استاد··· 220

مؤسّس اصول و فقه منطقی 221

صاحبان اصول پنج‌گانه··· 221

اکابر و اعاظم··· 222

(10)

حضوری از دور··· 222

زوایای روحم··· 223

پدر··· 223

قرآن مجید و حضرات چهارده معصوم علیهم‌السلام ··· 224

خلوت و تنهایی 226

شب و تاریکی 226

مجموعه‌ای از یک حقیقت··· 227

کفر و طغیان··· 229

توفیق الهی 230

آشنایی با همهٔ اقشار جامعه··· 231

جامعه و مردم··· 233

فقر و فنا··· 234

توفیق الهی 235

گروه عیاران··· 236

درستی‌ها و بزرگی‌ها··· 238

زمینه‌های عشقی 239

عشق··· 239

خلاصه‌ای گویا و خموش··· 240

(11)

پیش‌گفتار

 

پیش‌گفتار

سیرهٔ راه‌یافتگان به حقیقت و واصلان به حق همواره این بوده است که به تابعان خویش سفارش می‌نموده‌اند که سالک با ایمان برای رسیدن به حق، به دستگیری استاد راهنما و ارشاد مربی توانا نیاز دارد و این امر، تنها با توفیق ربوبی و تأیید الهی تأمین می‌شود. حضرت حق با عنایت ربانی و لطف ویژهٔ خود، بندهٔ مؤمن خویش را از داشتن چنین موهبتی بهره‌مند می‌سازد.

حاجت به مربی الهی به‌گونه‌ای است که در روایت آمده است: «هَلَک مَنْ لَیسَ لَهُ حَکیم یرْشِدُه؛(1) هر کس از داشتن مربی فرزانه‌ای بی‌بهره باشد، در ورطهٔ نابودی قرار گرفته است».

مرشد کامل و پیر مکمّل کسی است که از تأییدات الهی برخوردار و از حکمت نظری و عملی بهره‌ای فراوان برده و مؤدب به آداب شریعت

1ـ بحارالانوار، ج 75، ص 159.

(12)

بی‌پیرایه و خو کرده به اخلاق صمدانی و ثابت قدم در بهره‌گیری از خرد باشد که اگر توفیقْ رفیق سالکی گردد و به چنین مربی شایسته‌ای با چنین زمینه‌هایی دست یابد، باید همراهی و پیروی او را غنیمت شمرد و لحظه‌ای از آن غفلت ننماید و کوتاهی نورزد.

همراهی حضرت موسی و خضر علیهماالسلام

 

همراهی حضرت موسی و خضر علیهماالسلام

ماجرای حضرت موسی و خضر علیهماالسلام که در سورهٔ کهف آمده،بهترین گواه درستی این حقیقت است که در این‌جا تنها به اشاره و تحت سه فراز از آن یاد می‌شود:

نخست. با این‌که حضرت موسی علیه‌السلام ، خود از پیامبران صاحب عزم بنی‌اسراییل و دارای ید بیضاست، هیچ‌گاه خود را از مربی الهی بی‌نیاز نمی‌داند و از این رو، هنگامی که از سوی خداوند دستور یافت نزد کسی رود که او را از دانش‌هایی که موسی از آن بی‌بهره است بیاموزد، از جان و دل پذیرفت و با اشتیاق هرچه بیش‌تر، به دنبال نشانی‌هایی که حق تعالی به او داده بود به راه افتاد تا جایی که رو به همراه خود می‌گوید: «لا أَبْرَحُ حَتّی أَبْلُغَ مَجْمَعَ الْبَحْرَینِ أَو أَمْضِی حُقبا؛(1) دست از طلب بر ندارم تا به «مجمع البحرین» برسم؛ هرچند قرن‌ها عمر در طلب بگذرانم».

دوم. حق تعالی، معلم الهی موسی علیه‌السلام را چنین معرفی می‌کند: «فَوَجَدا

1ـ کهف / 60.

(13)

عَبْدا مِنْ عِبادِنا آتَیناهُ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنا وَ عَلَّمناهُ مِنْ لَدُنّا عِلْما(1)؛ در آن‌جا بنده‌ای از بندگان ما را یافتند که به وی از نزد خود رحمت و دانشی داده بودیم».

آیهٔ شریفه، به دو ویژگی مهم معلم الهی اشاره دارد: یکی بندگی او که همان مقام فنا و بقای حقانی است، و دو دیگر این که حضرت خضر، عالمی ربانی است که علوم او لدنی می‌باشد؛ نه از پیش خود یا دیگری چیزی دارد و نه علم او مانند اختراعات و بدعت‌های نفسانی است و نه از مقولهٔ پیرایه‌ها و بیراهه‌های شیطانی می‌باشد؛ چنان‌که حضرت موسی بن جعفر علیه‌السلام فرموده‌اند: «وَ لا عِلْمَ إلاّ مِنْ عالِمَ ربّانی(2)؛ علوم الهی جز از عالم ربانی به دست نمی‌آید».

سوم. از بیان حضرت موسی علیه‌السلام که به مربی الهی خود؛ حضرت خضر علیه‌السلام می‌فرماید: «قالَ موسی: هَلْ أَتَّبِعُک عَلی أَنْ تُعَلِّمَنِ ممّا عُلِّمْتَ رُشْدا(3)؛ موسی به او گفت: آیا اگر من از شما پیروی نمایم و خدمت شماکنم، از علم لدنی خود برای رشد و شکوفایی‌ام به من خواهید آموخت؟» و نیز از این بیان که می‌فرماید: «قالَ سَتَجِدنی إنْ شاءَ اللّه صابرا، وَلا أَعصی لَک أَمْرا(4)؛ موسی گفت: به‌خواست خدا مرا بردبار خواهی یافت و هرگز در هیچ کاری با تو سر ناسازگاری نخواهم داشت»، استفاده می‌شود که مخالفت نکردن، پیروی و همراهی با عالم ربانی از مهم‌ترین شرط‌ها و لوازم سلوک است و از این که

1ـ کهف / 65.

2ـ تحف‌العقول، ص387.

3ـ کهف / 66.

4ـ کهف / 69.

(14)

جناب خضر علیه‌السلام خطاب به موسی می‌فرماید: «قالَ فَأِنِ اتَّبَعْتَنی فلا تسأَلنی عَنْ شَیء حتّی أُحْدِثَ لَک مِنْهُ ذِکرا(1)؛ پس اگر پیرو من شدی، از هر کاری که انجام می‌دهم پرسش مکن تا هنگامی که من، خود تو را از راز آن آگاه سازم»، به دست می‌آید که اطاعت و پیروی از عالم ربانی و معلم الهی و همچنین صبر و استقامت سالک، مطابق حکمت و مصلحت والای الهی است که روندهٔ راه حق، از آن ناگزیر است؛ زیرا اولیای الهی، فانی در حق و دارای مقام بندگی هستند و کارهای آنان هیچ‌گاه بدون اذن الهی صورت نمی‌پذیرد.

پاسخ به عهدشکنی موسی

پاسخ به عهدشکنی موسی

در این‌جا پرسشی پیش می‌آید و آن این است که حضرت موسی علیه‌السلام با جناب خضر علیه‌السلام پیمان بسته بود که تا پایان راه از او پیروی کند: «وَلا أَعْصی أَمْرا»(2) و در برابر او هرگز نافرمانی نداشته باشد، پس چرا بر خلاف عهد و پیمان و قولی که داده بود رفتار نمود، با این که وفای به عهد در شریعت حضرت موسی علیه‌السلام واجب بود، گذشته از این که پیامبران الهی باید از هرگونه خطا و لغزش به‌دور و از عصمت ویژهٔ الهی برخوردار باشند؛ در حالی که حضرت موسی علیه‌السلام در هر سه مرحله که جناب خضر علیه‌السلام را همراهی کرد، به خطا و لغزش دچار گردید؟

پاسخ این پرسش به اختصار این است که حضرت موسی ـ عَلی نَبینا و آلِهِ

1ـ کهف / 70.

2ـ کهف / 69.

(15)

وَ عَلَیهِ السَّلام ـ از پیامبران بزرگ و صاحب عزم الهی می‌باشد و صاحب شریعت و دارای مقام عصمت است و چنان فانی در اطاعت و بندگی حضرت حق است که نمی‌تواند شاهد دیدن رفتاری خلاف ظواهر شریعتی که مأمور ابلاغ آن است باشد؛ به‌ویژه که مخالفت با «ما أنزل اللّه» از مردی الهی، مانند خضر علیه‌السلام انجام گیرد که حضرت حق، دستور آموزش موسی علیه‌السلام و رساندن دانش‌ها و حقایق ربوبی را به او واگذار نموده است. از این رو، اعتراض موسی علیه‌السلام از روی اطاعت و بندگی خدا صورت گرفته است و هیچ‌گونه منافاتی با شریعت و عصمت او ندارد؛ چرا که سوراخ نمودن کشتی دیگران که خطرات جانی و مالی انسان‌های به ظاهر بی‌گناه را نیز در پی دارد و نیز آدم‌کشی و کار بدون مزد و پاداش، آن هم برای مردمی که حرمت میهمان را پاس نمی‌دارند و آن‌ها را با حال گرسنگی از خود رانده‌اند کاری است بسیار ناپسند که با هیچ ملاک شرعی و عقلی و فطرت سلیم انسانی سازگار و توجیه‌بردار نیست و موسی علیه‌السلام نمی‌تواند از چنین شخصی در این موارد اطاعت و پیروی نماید و اصولاً هر راهرو راستینی باید این‌گونه باشد؛ از این رو رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمود: «إیاک وَ أَنْ تَشتم مسلما، أَو تُطیعَ آثِما(1)؛ بپرهیز از این‌که مسلمانی را دشنام دهی یا از گنه‌کاری پیروی نمایی.» حضرت علی بن موسی الرضا علیه‌السلام می‌فرماید: «مَنْ أَطاعَ مَخلوقا فی غَیرِ طاعَةِ اللّه جَلَّ وَ عَزَّ فَقَدْ کفَرَ، وَاتَّخذَ إِلها مِنْ دونِ اللّه‌ِ(2)؛ هر که جز در طاعت خدای عزوجل از

1ـ تحف العقول، ص26.

2ـ تحف‌العقول، ص420.

(16)

آفریده‌ای فرمان‌برداری نماید، همانا کافر شده و معبودی جز خدای یگانه برگرفته است.» به گفتهٔ مولوی:

ای بسا ابلیس آدم رو که هست

 پس به هر دستی نشاید داد دست

و یا حافظ گوید:

نقد صوفی نه همه صافی و بی‌غش باشد

ای بسا خرقه که مستوجب آتش باشد

انسان سالک در همهٔ شؤون معنوی، اجتماعی و سیاسی خود باید به این اصل پایبند باشد؛ چنان‌که حضرت سجاد علیه‌السلام در فرازی از دعای مکارم‌الاخلاق به آن توجّه نموده و در مقام دعا می‌فرمایند: «وَفِّقْنی لِطاعَةِ مَنْ سَدَّدنی وَ مُتابَعَةِ مَنْ أَرْشَدَنی؛ خدایا، مرا به پیروی و دنباله‌روی کسی که راهنمایی و تأییدم می‌کند موفق بدار».

بر این پایه، اطاعت و متابعت کامل و پیروی بدون قید و شرط از هر کس لازم نیست؛ چنان‌چه آیهٔ شریفهٔ: «أَطیعوا اللّه‌َ وَ أَطیعُوا الرسولَ وَ أولی الأمْرِ مِنْکم»(1) نیز بیانگر همین معناست؛ چرا که «اللّه» در بر دارندهٔ همهٔ صفات کمال و «رسول» مَظهر أتمّ و اکمل آن صفات است؛ از این رو «أولی الأمر منکم» نمی‌تواند امری بیگانه، ناخوانا، ناموزون و ناهماهنگ با دو مورد دیگر آیه؛ یعنی «اللّه» و «الرسول» باشد و باید به عنوان جانشین و خلیفهٔ آن دو،

1ـ از خداوند اطاعت نمایید و از رسول او و همچنین از صاحبان امر خود پیروی کنید. نساء / 59.

(17)

از کسی اطاعت و پیروی نمود که کمال همخوانی و سازگاری با وی را داشته باشد و مظهر و آینهٔ تمام‌نمای اللّه و رسول باشد که این معنا جز در امامان معصوم علیهم‌السلام شیعه ممکن نیست. البته در ماجرای حضرت موسی و خضر باید توجه داشت که موسی علیه‌السلام هرچند صاحب شریعت بوده است، مخالفت وی به سبب عمل به وظیفهٔ شرعی خویش بود و از طرفی حضرت خضر نیز صاحب سرّ می‌باشد و به حکم باطن عمل می‌نمود و تابع شریعت موسی نبود و هیچ یک از دو پیامبر بزرگ الهی به خطا نبودند؛ هرچند همراهی آنان با هم بیش از این مقدار ممکن نبود.

همچنین خاطرنشان می‌گردد پیروی غیر حق و اطاعت از باطل؛ هرچند درست نمی‌باشد، مرید سالک در مقام تشخیص آن نیست و نباید هر ناملایمی را نپذیرد که این نیز شرط سالک مؤمن نیست و باید در جهت نفی و اثبات و تشخیص حق و باطل از حق مدد گیرد.

ملاک پیروی

 

ملاک پیروی

سخن دیگر آن که ملاک پیروی از فرستادهٔ خدا آن است که او بندهٔ مخلص و فرمان‌بردار و پیرو حق است؛ از این‌رو، پیروی از وی، پیروی از حق شمرده شده است؛ چنان‌که امام هادی علیه‌السلام می‌فرماید: «وَمَنْ أَطاعَ اللّه یطاع(1)؛ کسی که از خدای تعالی پیروی نماید، فرمان او اطاعت می‌شود»؛ پس باید

1ـ تحف‌العقول، ص482.

(18)

«أولی الأمر» کسی باشد که او نیز به پیروی از فرستادهٔ خدا، بندهٔ فرمان‌بردار و پیرو دستورهای پروردگار باشد تا معنای «أولی الأمر» در او نمایان شود.

با این گفتار، ماجرای موسی و خضر می‌تواند بهترین سرمشق پیوند معنوی میان استاد و شاگرد باشد. هنگامی که جناب خضر، موسی علیه‌السلام را متوجه وظیفه و عهد و قرار خود می‌کند، موسی علیه‌السلام نیز متوجهٔ وظیفهٔ الهی خود می‌شود که باید با خضر همراهی نماید تا به حقایق ربوبی عالم دست یابد و با کمال درستی و راستی عذرخواهی می‌نماید. از بیانات جناب خضر علیه‌السلام هنگامی که مصلحت کرده‌های خود را بازگو می‌کند و سپس می‌فرماید: «وَ ما فَعَلْتُهُ مِنْ أَمری؛ این کارها را از پیش خود انجام ندادم، بلکه همه به اذن خدا بوده است»، در می‌یابیم که مربی الهی باید همهٔ کارهایش بر پایهٔ خرد، مصلحت الهی و در راه بندگی باشد و نباید کاری از روی هوای نفس از او سر زند.

حضور حاضر و غایب

 

حضور حاضر و غایب

نوشتار حاضر شرحی است اندک از ماجرایی بزرگ که حال عظیم اساتید و چهره‌هایی که هر یک به نوعی در نگارنده تأثیرگذار بوده‌اند را بیان می‌دارد. بزرگانی که در دورهٔ نخستین عمر از کودکی تا جوانی به خود دیده و از هر یک به فراخور مقام آنان و حال خود بهره‌ای برده‌ام. هر یک از آن سروران از

(19)

خصوصیات ممتازی برخوردار بوده‌اند، و تأثیرگذاری برخی از آنان بر این حقیر، ویژه بوده است.

زمان بهره‌گیری از این بزرگان متفاوت بوده است و از سنین نونهالی تا بیش‌ترین سال‌های جوانی‌ام را در بر می‌گیرد؛ همچنین مدت زمان آن در محضر هر یک از اساتید نیز مختلف می‌باشد؛ اگرچه پیش آمده است که بعضی افراد در کم‌ترین فرصت، نقش‌های بلند، ماندگار و گویایی در من به یادگار نهاده‌اند.

در این دوران، هرگز در انتخاب و درک محضر شایستهٔ استاد، اهمال و غفلت به خود راه نداده و در نزد افراد ضعیف و ناتوان زانوی شاگردی به زمین نزده‌ام و برخی از کسانی را که به نوعی در خدمتشان بوده و از آن‌ها درس گرفته‌ام به عنوان استاد خویش به حساب نمی‌آورم و تنها به کسانی عنوان استادی می‌دهم که در من به نوعی مؤثر بوده‌اند و از خود نقش‌های برجسته‌ای را در من به یادگار گذاشته‌اند. اساتیدی که دیده‌ام، همه یکنواخت و همگون نبوده و می‌توان آنان را به مقتضای حرفه، سلیقه، موقعیت وجودی، منش و اعتقاد در رده‌های گوناگونی قرار داد؛ هرچند در همهٔ آن‌ها از مؤمن عارف و مجتهد و عالم گرفته تا کافر و فاسق و زن و مرد، تنها یک حقیقت گویا فریادگر بود که خاطرات هر یک در من تازگی و طراوت خاصی را ایجاد می‌کند و نمودهای آنان مرا تازه نگه می‌دارد.

با آن که هر یک به نوعی سخن آغاز می‌کردند، در نهایت از همهٔ آن‌ها

(20)

تنها یک سخن را می‌شنیدم و از همهٔ آنان بلندایی گویا از پاکی و درستی و نمودهایی از صفا و جوان‌مردی را در خود دیده‌ام و برای همهٔ آن‌ها آرزوی آمرزش و بلندی مرتبت دارم.

فراوانی و گوناگونی اساتید؛ اگرچه تأثیرهای متفاوتی را در من زنده کرده است، تمامی آن از جانب حق بوده و تنها توفیقات الهی و لطف و اشارت حق درک محضر یکایک آنان را نصیبم کرده و کم‌ترین زمینه‌ای را از خود در درک حضورشان مؤثر ندیده‌ام.

اندکی از آنان را با نام و عنوان ویژهٔ خود مطرح می‌سازم یا به نوعی از زوایای بیان برای دسته‌ای ظاهر می‌گردد و شرح حال فراوانی از آن‌ها را بدون نام و عنوان بیان خواهم ساخت؛ چرا که صراحت سخن را بیش از این روا نمی‌دانم و پنهان داشتن نام آن‌ها مشکلی در جهت فهم معنا به دنبال نمی‌آورد.

لازم است یادآوری شود این که در معرفی بعضی از آن‌ها سخن از «کافر» و «فاسق» به میان می‌آید، به خاطر موقعیت وجودی و نوع کار و حرفهٔ عملی آنان است؛ در حالی که هر یک از این حضرات صفا و کمالی ویژه در من ایجاد کرده و به من درس‌هایی داده‌اند که محدودی از آن‌ها را کم‌تر در محضر مؤمن یا عارف یا سالک وارسته‌ای دیده‌ام.

آن که برایم کفر را تجسّم می‌بخشید، چنان مرا با توحید آشنا می‌ساخت و ایمان را در من تازه می‌کرد که گویی رخی از چهرهٔ حقیقت حق است. آن

(21)

که برایم چرخ و چین چنگ را باز می‌گفت و ترنم آه و سوز نوا را فریاد می‌داد، امواجی از صفا و عروجی عاشقانه را در من نقش می‌زد و جلوه‌هایی را در من ایجاد می‌نمود که از نسیم خوش آن هنوز هم سرمستم؛ با آن که نمی‌توان حضور آنان را بدون کاستی دانست، شوق و علاقه‌ام به آن‌ها هرگز مرا به کاستی‌های آنان مشغول نمی‌داشت و با آن که غافل از آن نبودم، راحت از کاستی‌های آنان می‌گذشتم؛ هرچند دسته‌ای از آن‌ها از چنان بزرگی برخوردار بودند که شوق وصل آنان مرا طوفان‌وار به تلاش وا می‌داشت و عده‌ای از آنان را بحق از اولیای خدا و مردان بزرگ و اندیشمندان توانا دیده‌ام. البته افراد بسیاری در طول عمر می‌توانند در آدمی مؤثر باشند؛ بی‌آن که استاد رسمی مسجد و مدرسه شناخته شوند یا در سن و سواد از شاگرد خود کم‌تر باشند که به هر یک به اجمال اشاره‌ای خواهد رفت.

وآخر دعوانا أن الحمدللّه رب العالمین.

(22)

(23)

(24)

(25)

 

 

تمامی حقوق این سایت محفوظ می باشد و استفاده از مقالات ، کتاب ها و... تنها با ذکر منبع بلامانع است